Veel beslissingsproblemen

Veel beslissingsproblemen hebben de vorm van een keuze tussen het handhaven van de status-quo en het accepteren van een alternatief dat in sommige opzichten voordeliger is en in andere nadeliger. De analyse van waarde die al eerder was toegepast op eendimensionale flexplek huren rotterdam riskante vooruitzichten, kan naar dit geval worden uitgebreid door aan te nemen dat de status-quo het referentieniveau voor alle attributen bepaalt. De voordelen van alternatieve opties zullen dan als winsten beoordeeld worden en hun nadelen als verliezen. Omdat verliezen zwaarder wegen dan winsten, zal de beslisser vooringenomen zijn ten gunste van het in stand houden van de status-quo. Thaler (1980) heeft de term ‘bezitseffect’ ingevoerd ter beschrijving van de onwil van mensen om afstand flexplek huren amsterdam te doen van zaken die deel uitmaken van hun bezit. Wanneer het pijnlijker is om een bezitting op te geven dan het genoegen geeft om deze te verkrijgen, zullen koopprijzen significant lager zijn dan verkoopprijzen. De hoogste prijs die iemand zal betalen om een goed te verwerven, zal lager zijn dan de minimale compensatie die deze zelfde persoon ertoe zou brengen om dit goed op te geven wanneer het eenmaal verkregen is. Thaler heeft enkele voorbeelden van het bezitseffect besproken in het gedrag van consumenten en ondernemers. Verscheidene onderzoeken hebben aanzienlijke discrepanties gerapporteerd tussen koop-en verkoopprijzen, zowel in hypothetische als in reële transacties (Gregory, 1983; Hammack en Brown, 1974; Knetch en Sinden, 1984). Deze resultaten zijn gepresenteerd als kritisch commentaar op de economische standaardtheorie, waarin koop- en verkoopprijzen met uitzondering van transactiekosten flexplek huren utrecht en effecten van rijkdom samenvallen. We hebben ook een onwil om te ruilen waargenomen in een onderzoek naar keuzen tussen hypothetische banen die verschilden in weeksalaris (S) en in de temperatuur (T) van de werkomgeving. Aan respondenten werd gevraagd zich voor te stellen dat zij in een bepaalde conditie (S1, T1) werkzaam waren en de mogelijkheid aangeboden kregen om over te gaan naar een andere conditie (S2, T2) die in het ene aspect beter was en in het andere slechter. We stelden vast dat de meeste proefpersonen die aan (S1, T1) waren toegewezen, niet naar (S2, T2) overgeplaatst wilden worden en dat de flexplek huren eindhoven meeste proefpersonen die aan de tweede conditie waren toegewezen, niet naar de eerste overgeplaatst wilden worden. Kennelijk doet hetzelfde verschil in salaris of in werkomstandigheden zich sterker voor als een nadeel dan als een voordeel. Over het algemeen begunstigt afkeer van verlies stabiliteit boven verandering. Stel u twee in hun levensstijl identieke tweelingen voor die twee alternatieve omgevingen even aantrekkelijk vinden. Stel u verder voor dat deze tweelingen door omstandigheden van elkaar gescheiden worden en in deze twee omgevingen geplaatst worden. Zodra zij hun nieuwe toestand als referentiepunt aannemen en de voor- en nadelen van elkaars omgeving dienovereenkomstig beoordelen, staan de tweelingen niet langer onverschillig tegenover de twee toestanden en zullen ze er beiden de voorkeur aan geven om te blijven waar ze terecht zijn gekomen. Zo leidt de onstabiliteit van voorkeuren tot een voorkeur voor stabiliteit. Behalve dat de combinatie van aanpassing en afkeer van verlies stabiliteit begunstigt boven verandering, biedt deze combinatie een beperkte bescherming tegen spijt en na-ijver door de aantrekkelijkheid van niet-gerealiseerde alternatieven en bezittingen van anderen te verminderen.

Een hoger resultaat

Om dergelijke vragen snel te kunnen beantwoorden zullen mensen enkele stappen van de som uitvoeren en het product schatten door extrapolatie of flexplek huren rotterdam aanpassing. Omdat aanpassing doorgaans onvoldoende is, zou deze benadering tot onderschatting moeten leiden. Bovendien zou de eerste som een hogere schatting moeten opleveren, aangezien het uitvoeren van de eerste paar stappen in deze som een hoger resultaat oplevert dan in de andere som. Beide voorspellingen bleken juist. De gemiddelde schatting voor de oplopende vermenigvuldiging was 512, terwijl die van de aflopende som 2250 was. Het correcte antwoord is 40.320. Biases in de beoordeling van conjunctieve en disjunctieve uitkomsten. In een flexplek huren amsterdam recent onderzoek van Bar-Hillel20 kregen proefpersonen de kans om op een van twee uitkomsten te wedden. Er werden drie soorten uitkomst gebruikt: (1) eenvoudige uitkomsten, zoals het trekken van een rode knikker uit een zak met 50 procent rode en 50 procent witte knikkers; (2) conjunctieve uitkomsten, zoals het zeven keer achterelkaar trekken van een rode knikker, met terugleggen, uit een zak met 90 procent rode en rn procent witte knikkers; en (3) disjunctieve uitkomsten, zoals het trekken van ten minste één rode knikker in zeven opeenvolgende pogingen, met terugleggen, uit een zak met 10 procent rode en 90 procent witte knikkers. In dit experiment gaf een significante meerderheid van de proefpersonen de voorkeur aan de conjunctieve uitkomst flexplek huren utrecht (met een kans van 0,48), ten koste van de eenvoudige uitkomst (met een kans van 0,50). De proefpersonen kozen ook eerder voor de eenvoudige uitkomst dan voor de disjunctieve uitkomst, die een kans van 0,52 had. In beide gevallen gaf men dus de voorkeur aan de minder waarschijnlijke uitkomst. Dit keuzegedrag duidt op een algemeen patroon. Uit onderzoek over gokken en kansinschatting blijkt dat mensen de kans op conjunctieve uitkomsten over het algemeen overschatten21 en de kans op disjunctieve uitkomsten onderschatten. Deze biases kunnen worden verklaard aan de hand van het referentie-effect. De gespecificeerde kans op de eenvoudige uitkomst (de kans op succes bij elke poging) vormt een natuurlijk startpunt voor het schatten van de kansen op de conjunctieve en disjunctieve uitkomst. Aangezien aanpassing van het startpunt meestal onvoldoende is, blijft de uiteindelijke schatting in beide gevallen te dicht bij flexplek huren eindhoven de kans op de eenvoudige uitkomst. Onthoud dat de algehele kans op een conjunctieve uitkomst kleiner is dan de kans op elke eenvoudige uitkomst, terwijl de algehele kans op een disjunctieve uitkomst groter is dan de kans op elke eenvoudige uitkomst. Door referentie wordt de algehele kans in conjunctieve vraagstukken overgeschat en in disjunctieve vraagstukken onderschat.

Het libertair paternalisme

Het libertair paternalisme is omarmd in vele landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Korea, en door politici van allerlei kleur, onder wie zowel conservatieven als de democratische regering van president Obama. De Engelse regering heeft zelfs een kleine nieuwe eenheid ingesteld voor de toepassing van gedragswetenschappelijke principes op een flexplek huren rotterdam betere realisatie van overheidsdoelen. De officiële naam van deze groep is het Behavioural lnsight Team, maar binnen en buiten de regering staat het eenvoudigweg bekend als de Nudge Unit. Thaler heeft een adviesfunctie in dit team. Als gevolg van het auteurschap van Nudge is Sunstein door president Obama gevraagd om leiding te geven aan het Office of Information and Regulatory Affairs, een positie die hem allerlei mogelijkheden verschafte om regeringsinstellingen iets wijzer te maken over de lessen van psychologie en gedragseconomie. Deze opdracht is beschreven in het ‘Report of the Office of Management and Budget’ van het jaar 2010. Lezers van dit boek zullen instemmen flexplek huren amsterdam met de logica achter bepaalde aanbevelingen, zoals het bevorderen van ‘duidelijke, eenvoudige, saillante en betekenisvolle mededelingen’. Ze zullen ook achtergrondinformatie herkennen zoals ‘de presentatie is van groot belang; wanneer een mogelijke uitkomst bijvoorbeeld als een verlies wordt beschreven, kan dit meer effect hebben dan wanneer zij wordt beschreven als een winst.’ Het voorbeeld van een regeling voor het inkaderen van mededelingen in verband met flexplek huren utrecht benzinegebruik is al eerder vermeld. Enkele andere toepassingen die zijn ingevoerd betreffen automatische opname in een ziektekostenverzekering, een nieuwe versie van de voedingsrichtlijnen ter vervanging van de onbegrijpelijke voedselpiramide met het krachtige beeld van een bord eten volgens een uitgebalanceerd dieet, en een door het ministerie van Landbouw van de vs geformuleerde regel die het mogelijk maakt boodschappen als ‘90% vetvrij’ op het etiket van vleesproducten aan te brengen, op voorwaarde dat de mededeling ‘ro% vet’ ook wordt opgenomen ‘in de directe omgeving van, met letters van dezelfde kleur en grootte en hetzelfde type, en op dezelfde gekleurde achtergrond als de mededeling over het percentage vetvrij’. In tegenstelling tot Econs hebben Humans hulp nodig om flexplek huren eindhoven goede beslissingen te nemen, en er bestaan goed overdachte manieren om deze hulp te verstrekken, zonder inbreuk te maken op ieders vrijheid van keuze.

Observaties

Deze observaties hebben zowel implicaties voor individuen als voor de samenleving. Het gebruik van tijd is een van de levensgebieden waarover mensen kantoor huren rotterdam enige controle hebben. Slechts weinig mensen zijn in staat zichzelf een zonniger temperament te bezorgen, maar sommigen zijn misschien wel in staat hun leven zo in te richten dat ze minder tijd kwijtraken met forenzen en meer tijd overhouden om leuke dingen te doen met mensen die ze aardig vinden. Het gevoel dat in verband wordt gebracht met verschillende activiteiten doet vermoeden dat ervaring ook verbeterd kan worden door tijd over te hevelen van passieve recreatie kantoor huren amsterdam zoals tv-kijken naar actievere vormen zoals sociale contacten en lichaamsbeweging. Vanuit het maatschappelijke gezichtspunt kunnen verbeterd transport voor werknemers, beschikbaarheid van kinderopvang voor werkende vrouwen en verbeterde mogelijkheden van sociaal contact voor ouderen de maatschappelijke U-index naar beneden brengen; een reductie van r procent zou al een belangrijk effect opleveren door miljoenen uren bespaard leed. Gecombineerd nationaal onderzoek naar tijdgebruik en ervaren welzijn kan sociaal beleid op allerlei kantoor huren utrecht verschillende manieren ten goede komen. De econoom in ons team, Alan Krueger, heeft het voortouw genomen om elementen van deze methode in de nationale statistiek in te voeren.
Maten van ervaren welzijn worden nu stelselmatig gebruikt in grootschalig landelijk onderzoek in de Verenigde Staten, Canada en Europa, en de Gallup World Poll heeft deze enquêtes uitgebreid naar miljoenen respondenten in de Verenigde Staten en in meer dan 150 landen.8 Deze enquêtes richten zich op de emoties die tijdens de vorige dag zijn ervaren, hoewel minder gedetailleerd dan de DRM. De gigantische steekproeven maken uiterst fijne analyses mogelijk en deze hebben voor ervaren welzijn het belang bevestigd van situationele kantoor huren eindhoven factoren, lichamelijke gezondheid en sociaal contact. Het is niet verrassend dat hoofdpijn bij mensen een gevoel van ellende oproept, en de op een na beste voorspeller van de gevoelens van de dag is of iemand al of niet contact heeft gehad met vrienden of verwanten. Het is maar een lichte overdrijving om te zeggen dat geluk wordt uitgemaakt door de ervaring van tijd met mensen van wie je houdt en die houden van jou. De Gallup-gegevens maken het mogelijk twee aspecten van welzijn te vergelijken: • het welzijn dat mensen ervaren terwijl ze bezig zijn hun leven te leven; • het oordeel dat ze zich vormen wanneer ze hun leven evalueren.
Stelt u zich een ladder voor met treden die genummerd zijn van 0 aan de onderkant tot 10 aan de bovenkant. De bovenkant van de ladder stelt het voor u best mogelijke leven voor en de onderkant van de ladder het slechtst mogelijke. Op welke trede van de ladder voelt u zich op dit moment persoonlijk staan?

Gedragseconomie

Onder president Obama diende Cass Sunstein als administrateur van het Office of Information and Regulatory Affairs. Sunstein en Thaler zijn de auteurs van Nudge, het standaardhandboek voor de toepassing van gedragseconomie op beleid. Het was geen toeval dat de sticker met ‘energiebesparing en milieu’ die vanaf 2013 op elke nieuwe auto kantoor huren rotterdam zal worden aangebracht, voor de eerste keer in de Verenigde Staten informatie over het aantal gallons per mijl zal bevatten. Helaas zal deze boodschap in kleine lettertjes worden aangebracht, naast het vertrouwde mpg-kader in grote letters, maar de verandering gaat in de goede richting. De vijf jaar tussen de verschijning kantoor huren amsterdam van ‘The MPG Illusion’ en de invoering van een
gedeeltelijke correctie zijn waarschijnlijk een snelheidsrecord voor een belangrijke toepassing van de psychologische wetenschap op het openbare beleid. In veel landen staat er op het rijbewijs een aanwijzing over orgaandonatie in het geval van overlijden door een ongeluk. De formulering van deze aanwijzing is nog een ander geval waarbij het ene kader duidelijk superieur is boven het andere. Weinig mensen zouden willen beweren dat het besluit om je organen al of niet te doneren onbelangrijk is, maar er zijn sterke bewijzen dat de meeste mensen hun keuze gedachteloos maken. Deze bewijzen komen voort uit een vergelijking van de cijfers voor orgaandonatie in Europese landen, die verrassende verschillen laten zien tussen naburige en in cultureel opzicht vergelijkbare landen.7 In een artikel kantoor huren utrecht uit 2003 is gerapporteerd dat het cijfer voor orgaandonatie in Oostenrijk dicht bij de roo procent lag, maar in Duitsland slechts 12 procent, en dat het in Zweden 86 procent bedroeg tegenover slechts 4 procent in Denemarken. Deze enorme verschillen zijn een kadereffect dat veroorzaakt wordt door de manier waarop de kritieke vraag is gesteld. De landen met een hoog percentage orgaandonatie maken gebruik van een ‘opt out’-formulering, waarbij personen die niet willen doneren dat speciaal moeten aangeven. Wanneer ze deze eenvoudige handeling niet uitvoeren, worden ze als bereidwillige donoren aangemerkt. De landen met een laag percentage maken gebruik van een ‘opt in’-formulering: je kantoor huren eindhoven moet het speciaal aangeven als je donor wil worden. Dat is alles. De beste voorspeller van de bereidheid om organen te doneren is de verwoording van de standaardoptie die van kracht wordt wanneer je niet expliciet het alternatief aangeeft.

Twee scenario’s

De psychologen Dale Miller en Cathy McFarland die deze twee scenario’s ontwierpen, hebben ze aan verschillende mensen voorgelegd voor een afzonderlijke beoordeling. In dit experiment kreeg elke deelnemer slechts één scenario voor ogen en kende daaraan een kantoor huren rotterdam waarde in dollars toe. Zoals u waarschijnlijk al hebt geraden, kreeg het slachtoffer een veel hoger bedrag als hij beschoten was in een winkel die hij maar zelden bezocht dan als dit gebeurd was in zijn gebruikelijke winkel. Medeleven met een schrijnende gebeurtenis (een gevoel dat nauw verwant is met spijt) is een contrafeitelijk gevoel dat wordt opgeroepen door de gedachte ‘als hij nu maar in zijn normale winkel boodschappen had kantoor huren amsterdam gedaan”.’ De bekende mechanismen van substitutie en gematchte intensiteit brengen de sterkte van de emotionele reactie op het verhaal over naar een geldelijke schaal, waardoor er een groot verschil ontstaat in de beloning in dollars. De vergelijking van de twee experimenten maakt een scherp contrast zichtbaar. Bijna iedereen die de twee scenario’s tegelijkertijd onder ogen krijgt, onderschrijft het principe dat medeleven met een schrijnende gebeurtenis geen geldige overweging is. Helaas komt dit principe alleen naar voren wanneer de twee scenario’s samen kantoor huren utrecht beschouwd worden, en in het leven is dit meestal niet het geval. Normaliter ontbreken er in het leven contrasterende alternatieven die u van gedachten zouden kunnen doen veranderen en overheerst de regel van WYSIATI. Het gevolg is dat de overtuigingen die u onderschrijft wanneer u nadenkt over moraal, niet noodzakelijk bepalend zijn voor uw emotionele reacties en dat de morele intuïties die in verschillende situaties bij u opkomen, onderling niet consistent zijn. De discrepantie tussen de afzonderlijke en de gecombineerde beoordeling van het kantoor huren eindhoven overvalscenario behoort tot een grote familie van beoordelingen en keuzen waarin een omslag plaatsvindt. 2 De eerste voorbeelden van een omslag van voorkeur werden aan het begin van de jaren zeventig ontdekt en in de loop van de jaren zijn er ook allerlei andere vormen van omgeslagen oordelen en keuzen gerapporteerd.

Riskante beleidsbeslissingen


Stel u voor dat u de volgende twee beslissingen moet nemen. Kijk eerst naar beide beslissingen en maak dan uw keuze.
Beslissing 1: kies kantoor huren rotterdam tussen: A. een zekere winst van 240 dollar; B. een kans van 25 procent om 1000 dollar te winnen en een kans van 75 procent om niets te winnen.
Beslissing 2: kies tussen: C. een zeker verlies van 750 dollar; D. een kans van 75 procent om 1000 dollar te verliezen en een kans van 25 procent om niets te verliezen.
Dit tweetal keuzeproblemen neemt in de geschiedenis van de prospecttheorie een belangrijke plaats in en kan ons nieuwe dingen vertellen over rationaliteit. Toen u uw oog liet gaan over de twee problemen, was uw aanvankelijke reactie op de zekere uitkomsten (A en C) dat u zich tot de eerste aangetrokken voelde en afkeer voelde van de tweede. De emotionele beoordeling van ‘zekere winst’ en ‘zeker verlies’ is een kantoor huren amsterdam automatische reactie van Systeem r die tot stand komt vóór de berekening van de verwachte waarden van de twee gokken (respectievelijk een winst van 250 dollar en een verlies van 750 dollar). Deze berekening kost meer inspanning en kan zelfs worden overgeslagen. De keuze van de meeste mensen stemt overeen met de voorkeur van Systeem r en grote meerderheden verkiezen A boven B en D boven C. Zoals ook het geval is bij veel andere keuzen met matige of hoge waarschijnlijkheden zijn mensen geneigd tot een afkeer van risico als het gaat om winst en tot het opzoeken van risico als het gaat om verlies. In het oorspronkelijke experiment dat Amos en ik uitvoerden, koos 73 procent van de proefpersonen bij beslissing r voor A en gaf slechts 3 procent de voorkeur aan de combinatie van Ben C.
Aan u was gevraagd kantoor huren utrecht om beide opties te bekijken voordat u uw eerste keuze maakte, en waarschijnlijk hebt u dat ook gedaan. Maar één ding hebt u zeker niet gedaan: u hebt niet de mogelijke resultaten van de vier combinaties van keuzen (A en C, A en D, Ben C, Ben D) berekend om uit te maken aan welke combinatie u de voorkeur zou willen geven. Uw afzonderlijke voorkeuren voor de kantoor huren eindhoven twee problemen waren intuïtief overtuigend en er was geen reden om te verwachten dat ze moeilijkheden zouden kunnen opleveren. Daarnaast is het combineren van de twee beslissingsproblemen een bewerkelijk karweitje waar je pen en papier bij moet gebruiken. Dat hebt u niet gedaan.

Het mogelijkheidseffect en het zekerheidseffect

Om zicht te krijgen op de asymmetrie tussen het mogelijkheidseffect en het zekerheidseffect kunt u zich eerst voorstellen dat u een kans van r procent hebt om r miljoen dollar te winnen. U zult de kantoor huren rotterdam uitkomst morgen horen. Stel u nu voor dat u bijna zeker r miljoen dollar zult winnen maar dat er een kans van r procent is dat dit niet doorgaat. Ook deze uitkomst zult u morgen horen. De angst voor de tweede situatie lijkt sterker te zijn dan de hoop op de eerste. Het zekerheidseffect is ook sterker dan het mogelijkheidseffect als de uitkomst een mislukte operatie is in plaats van een financiële winst. Denk aan de intensiteit waarmee u zich vastklampt aan het kleine straaltje hoop op de goede afloop van een operatie kantoor huren amsterdam die bijna zeker fataal zal zijn, in vergelijking met de angst voor een risico van r procent. De combinatie van het zekerheidseffect en het mogelijkheidseffect aan de twee uiteinden van de waarschijnlijkheidsschaal gaat onvermijdelijk vergezeld van onvoldoende gevoeligheid voor waarschijnlijkheden in het tussenliggende gebied. U kunt zien dat het bereik van de waarschijnlijkheden tussen 5 procent en 9 5 procent correspondeert met een veel kleiner bereik van beslissingsgewichten kantoor huren utrecht (van 13,2 tot 79,3), ongeveer twee derde van wat op rationele gronden verwacht mag worden. Neurowetenschappers hebben deze waarnemingen bevestigd door onderzoek te doen naar hersengebieden die reageren op wisselende kansen op het winnen van een prijs. De hersenreacties op verschillende waarschijnlijkheden stemmen opvallend sterk overeen met de beslissingsgewichten die uit gemaakte keuzen zijn afgeleid.5 Zeer lage of zeer hoge waarschijnlijkheden (onder l procent of boven 99 procent} zijn een geval apart. Het is moeilijk om een beslissingsgewicht toe te kennen aan zeer zeldzame gebeurtenissen omdat ze soms volledig buiten beschouwing worden gelaten en dus een beslissingsgewicht van nul toegekend krijgen. Als je daarentegen heel zeldzame gebeurtenissen niet buiten beschouwing laat, zul je ze zeker te sterk waarderen. De meesten van ons maken zich maar zelden zorgen over kernrampen en fantaseren maar weinig over grote erfenissen van onbekende verwanten. Maar als een onwaarschijnlijke gebeurtenis in het middelpunt van de aandacht komt te staan geven we die veel meer gewicht dan de waarschijnlijkheid verdient. Verder zijn mensen bijna volstrekt ongevoelig voor risicovariaties bij kleine waarschijnlijkheden. Een kantoor huren eindhoven kans van 0,001 procent op kanker wordt niet gemakkelijk onderscheiden van een kans van 0,00001 procent, hoewel het eerste getal in de bevolking van de Verenigde Staten 3000 gevallen zou opleveren en het tweede 30.

Het startpunt

Het startpunt voor ons onderzoek was dat het bezitseffect niet universeel is. Als iemand u vraagt een biljet van vijf dollar te ruilen voor vijf losse dollars, voldoet u aan dit verzoek zonder enig gevoel van verlies. Evenmin is er afkeer van verlies wanneer u schoenen koopt. De winkelier die u de schoenen afstaat in ruil voor geld, voelt zeker geen verlies. De schoenen die hij u overhandigt, zijn vanuit zijn gezichtspunt altijd al kantoor huren rotterdam een hinderlijk substituut geweest voor het geld dat hij van een klant zou ontvangen. En zelf ervaart u de uitbetaling aan de winkelier ook niet als een verlies omdat u het geld bestemd had als middel om de schoenen te verwerven die u graag hebben wilde. Dit voorbeeld van een normale handelstransactie verschilt in wezen niet van het ruilen van een biljet van vijf dollar voor vijf losse dollars. Bij deze transacties is er voor geen van beide partijen sprake van afkeer van verlies. Wat onderscheidt deze markthandelingen van de onwil van professor R. om zijn kantoor huren amsterdam wijn te verkopen, of de onwil van kaartjesbezitters van een bekerfinale om hun kaartje zelfs tegen een zeer hoge prijs te verkopen?6 Het onderscheidende kenmerk is dat zowel de schoenen die de winkelier u verkoopt als het geld dat u uit uw begroting aan schoenen uitgeeft, bestemd zijn om als ruilmiddel te dienen voor andere goederen. Die andere goederen, zoals wijn en kaartjes voor een bekerfinale, dienen voor gebruik, om geconsumeerd te worden of er op een andere manier genoegen aan te ontlenen. Uw vrije kantoor huren utrecht tijd en de levensstandaard die door uw
inkomen in stand wordt gehouden, zijn niet bedoeld om te verkopen of te ruilen. Knetch, Thaler en ik besloten een experiment op te zetten dat zich speciaal richtte op het contrast tussen goederen bestemd voor ruil en voor gebruik. We ontleenden een aspect van het ontwerp van ons experiment aan Vernon Smith, de grondlegger van de experimentele economie, met wie ik vele jaren later een Nobelprijs zou delen. In deze methode wordt aan de deelnemers aan een ‘markt’ een beperkt aantal fiches uitgereikt. Elke deelnemer die aan het eind van het experiment een fiche bezit, kan dit tegen geld inruilen. Voor verschillende deelnemers verschilt de inruilwaarde, om aan te geven dat de kantoor huren eindhoven goederen die in markten verhandeld worden voor sommige mensen meer waarde hebben dan voor andere. Hetzelfde fiche kan voor u ro dollar waard zijn en voor mij 20, en een ruil voor elke prijs tussen deze twee waarden zal voor ons beiden van voordeel zijn.

De theorie van Bernoulli

Het opstel van Bernoulli is een wonder van briljante beknoptheid. Hij gebruikte zijn nieuwe begrip van verwachte utiliteit (die hij ‘morele verwachting’ noemde) om te berekenen hoeveel geld een koopman in St. Petersburg over zou hebben voor het verzekeren van een scheepslading kantoor huren rotterdam specerijen uit Amsterdam als ‘hij zich bewust is van het feit dat in dit jaargetijde van de honderd schepen die uit Amsterdam naar Petersburg vertrekken, er gewoonlijk vijf verloren gaan’. Zijn utiliteitsfunctie verklaarde waarom arme mensen zich verzekeren en waarom rijkere mensen zo’n verzekering aan hen verkopen. Zoals je in de tabel 3 kunt zien, brengt het verlies van r miljoen voor iemand die ro miljoen bezit een verlies van 4 utiliteitspunten met zich mee (van roo tot 96) en een veel groter verlies van r8 punten (van 48 tot 30) voor iemand die kantoor huren amsterdam begint met 3 miljoen. De armere koopman betaalt er graag een prijs voor om het risico aan de rijke koopman over te dragen, waar het bij een verzekering immers om gaat. Bernoulli leverde ook een oplossing voor de beroemde ‘St. Petersburg-paradox’, waarbij mensen die mogen gokken op een onbegrensde verwachte waarde (in dukaten), slechts bereid zijn om daar enkele dukaten voor in te zetten.4 Het meest indrukwekkende punt is dat zijn kantoor huren utrecht analyse van hoe mensen zich opstellen tegenover risico’s in termen van voorkeuren in geldzaken de toets van de tijd heeft doorstaan: deze analyse wordt op dit moment, bijna driehonderd jaar later, nog steeds in de economie gebruikt. De lange levensduur van Bernoulli’s theorie is des te opmerkelijker omdat hij mank gaat aan een ernstige fout. De fouten van een theorie zitten maar zelden in de expliciete formulering ervan; ze liggen verscholen in wat de theorie veronachtzaamt of stilzwijgend aanneemt. Neem bijvoorbeeld de volgende scenario’s:
Vandaag hebben jack en jill allebei 5 miljoen. Gisteren had jack 1 miljoen en jill 9 miljoen. Zijn ze even gelukkig? (Hebben ze dezelfde utiliteit?)
De theorie van Bernoulli gaat ervan uit dat mensen gelukkiger of ongelukkiger worden door de utiliteit van hun rijkdom. Jack en Jill hebben dezelfde rijkdom en daarom beweert de theorie dat ze even gelukkig zouden kantoor huren eindhoven moeten zijn, maar je hoeft geen psychologie gestudeerd te hebben om te weten dat Jack vandaag dolblij is en Jill bij de pakken neerzit. We weten zelfs dat Jack heel wat gelukkiger zou zijn dan Jill in het geval dat hij vandaag maar 2 miljoen bezat en zij 5. Daarom kan de theorie van Bernoulli niet deugen.