Categorie archief: Uncategorized

Flash Crash

Gerelateerde afbeelding

De experts breken zich nog steeds het hoofd over deze zogenaamde Flash Crash. Ze weten dat het aan de algoritmen lag, maar ze weten nog steeds niet precies wat er misging. Sommige handelaren in de vs hebben al rechtszaken aangespannen tegen de handel door algoritmen omdat die oneerlijke concurrentie oplevert voor mensen die er gewoon niet snel genoeg op kunnen reageren. Het gehakketak over de vraag of dit echt tegen rechten indruist kan heel veel juristen nog heel wat werk en heel zakelijke energie vergelijken  wat inkomsten opleveren. 5 En die juristen hoeven niet per se mensen te zijn. Films en tv-series wekken de indruk dat juristen de hele dag in de rechtszaal zitten om ‘Objection!’ te roepen en gepassioneerde pleidooien af te steken. Maar gewone advocaten spenderen hun tijd vooral aan het doornemen van eindeloze dossiers en het zoeken naar precedenten, mazen in de wet en kleine beetjes mogelijk relevant bewijs. Sommigen proberen er naarstig achter te komen wat er is gebeurd op de avond dat meneer x is vermoord, of ze stellen een ellenlang zakelijk contract op dat hun cliënt moet beschermen tegen alle mogelijke eventualiteiten. Wat zal er van al die juristen worden zodra geavanceerde zoekalgoritmen in één dag meer precedenten kunnen opsporen dan een mens in een heel leven en zodra hersenscanners met één druk op de kop leugens en bedrog kunnen ontmaskeren? Zelfs uiterst ervaren advocaten en rechercheurs kunnen niet zomaar zien of iemand liegt door puur en alleen te kijken naar zijn gezichtsuitdrukking of stembuiging. Bij liegen zijn evenwel andere hersengebieden betrokken dan bij het spreken van de waarheid. We zijn er nog niet, maar het is denkbaar dat we over niet al te lange tijd fMRI-scanners kunnen inzetten als vrijwel onfeilbare leugendetectoren. Wat moeten die miljoenen advocaten, rechters, politieagenten en zakelijke energie rechercheurs dan? Misschien moeten ze weer gaan studeren om een nieuw beroep te leren.6 Maar zodra ze de collegezaal betreden, zouden ze best eens kunnen ontdekken dat de algoritmen hun voor zijn geweest. Bedrijven als Mindojo ontwikkelen interactieve algoritmen die me niet alleen wiskunde, natuurkunde en geschiedenis kunnen leren, maar die tegelijk mij bestuderen om erachter te komen wie ik precies ben. Digitale leraren zullen al mijn antwoorden nauwkeurig registreren en ook bijhouden hoe lang ik erover doe om te antwoorden. Gaandeweg zullen ze mijn unieke zwakke plekken leren kennen, evenals mijn sterke kanten, en zullen ze te weten komen wat ik interessant vind en waarbij ik in slaap val.

Spirituele ervaring

Gerelateerde afbeelding

Vervolgens bevestigden ze de helm op haar hoofd. Ze meldt dat ze niets ongewoons voelde, alleen een lichte tinteling en een vreemde, metalige smaak in haar mond. Toch begon ze de virtuele terroristen een voor een neer te knallen, koel en methodisch, alsof ze Rambo of Clint Eastwood was. ‘Ze komen met zijn twintigen op me af met geheven geweren, maar ik leg kalmpjes aan, neem even de tijd om diep adem te halen en leg de winkel huren amsterdam dichtstbijzijnde om. Daarna bepaal ik heel rustig mijn volgende doelwit. Binnen de kortste keren, voor mijn gevoel althans, hoor ik een stem roepen: “Oké, dat was het.” De lichten in de simulatieruimte gaan aan [“.] In de plotselinge stilte tussen de lichamen om me heen verwachtte ik eigenlijk nog meer aanvallers en ik ben lichtelijk teleurgesteld als het team mijn elektroden los begint te trekken. Ik kijk op en vraag me af of iemand de klokken vooruit heeft gezet, want ongemerkt zijn er twintig minuten verstreken. “Hoeveel heb ik er geraakt?” vraag ik de assistente. Ze kijkt me met een ironisch lachje aan. “Allemaal,” zegt ze.’ Het experiment veranderde Sally’s leven. In de dagen daarna besefte ze dat ze een ‘bijna spirituele ervaring’ had ondergaan. ‘Het belangrijkste van deze ervaring was niet dat ik me slimmer voelde of sneller leerde. Het meest verbluffende was dat alles in mijn hoofd voor het eerst in mijn leven helemaal stil werd [ … ] Het was een openbaring om ineens te kunnen denken zonder aan mezelf te twijfelen. Er heerste ineens zo’n ongelooflijke rust in mijn hoofd [ … ] Ik hoop maar dat het me niet aangerekend wordt dat ik in de weken erna het allerliefste terug was gegaan om die elektroden weer vast te maken. Ik zat ineens ook vol vragen. Wie was ik, los van die boze, verbitterden gnomen die mijn winkel huren eindhoven geest bevolken en me constant laten falen omdat ik te bang ben om iets te proberen? En waar kwamen die stemmen vandaan?’7 Sommige van die stemmetjes praten allerlei maatschappelijke vooroordelen na, sommige zijn een echo van onze persoonlijke geschiedenis en sommige verwoorden onze genetische erfenis. Alles bij elkaar creëren ze, aldus Sally, een onzichtbaar verhaal dat onze bewuste beslissingen bijstuurt op manieren die we zelf maar zelden doorzien. Wat zou er gebeuren als we onze innerlijke monologen konden herschrijven of ze bij gelegenheid zelfs helemaal het zwijgen konden opleggen?

Sympathieën en antipathieën

Gerelateerde afbeelding

Een liberaal kan nu tegenwerpen dat hij door het verkennen van zijn eigen innerlijke wereld compassie en begrip voor anderen kan ontwikkelen. Maar zo’n redenering zou weinig indruk gemaakt hebben op Lenin of Mao. Zij zouden zeggen dat individueel zelfonderzoek een kleinburgerlijke luxe is en dat ik hoogstwaarschijnlijk in een of andere kapitalistische val trap als ik contact probeer te maken met mijn innerlijk. Mijn huidige politieke opvattingen, mijn sympathieën en antipathieën, en mijn hobby’s en ambities zijn geen weerspiegeling van mijn authentieke zelf, maar eerder een afspiegeling van mijn opvoeding en mijn sociale omgeving. Ze hangen af van mijn klasse en worden gevormd door mijn buurt en mijn school. Rijk en kantoorruimte huren amsterdam arm worden van geboorte af aan gehersenspoeld. De rijken leren de armen te negeren en de armen leren hun eigen belangen te negeren. Daartegen helpt geen enkele vorm van zelfreflectie of psychotherapie, want de psychotherapeuten zijn ook in dienst van het kapitalistische systeem. Inderdaad zal zelfreflectie me waarschijnlijk niet veel waars over mezelf leren, want daarbij wordt te veel de nadruk gelegd op persoonlijke beslissingen en niet genoeg op sociale omstandigheden. Als ik rijk ben, concludeer ik dat dat komt doordat ik slimme keuzes heb gemaakt. Als ik ernstig armoede lijd, zal ik wel iets fout gedaan hebben. Als ik depressief ben, wijt een liberale therapeut dat waarschijnlijk aan mijn ouders en moedigt hij me aan nieuwe levensdoelen te zoeken. Als ik opper dat ik misschien depressief ben omdat ik word uitgebuit door kapitalisten en ik in het heersende sociale systeem geen kans heb om mijn doelen te verwezenlijken, zou de therapeut best eens kunnen zeggen dat ik mijn eigen innerlijke problemen op ‘het sociale systeem’ projecteer en onverwerkte problemen met kantoorruimte huren eindhoven mijn moeder op ‘de kapitalisten’ gooi. Volgens het socialisme zou ik niet jarenlang over mijn moeder, mijn emoties en mijn complexen moeten praten, maar me moeten afvragen wie de productiemiddelen in mijn land in handen heeft. Wat zijn de voornaamste export- en importartikelen? Wat voor banden hebben de heersende politici met het internationale bankwezen? Ik moet eerst het sociaal-economische systeem waarin ik leef begrijpen en kijken naar de ervaringen van alle andere mensen, dan pas kan ik echt begrijpen wat ik voel, en we kunnen het systeem alleen veranderen door gemeenschappelijke actie. Maar wie kan er rekening houden met de ervaringen van alle mensen op de wereld en die op een eerlijke manier tegen elkaar afwegen?

De DSM

Gerelateerde afbeelding

Als een moderne vrouw wil weten wat haar buitenechtelijke slippertje te betekenen heeft, zal ze dus veel minder geneigd zijn om blind het oordeel van een priester of een antiek boek te accepteren. In plaats daarvan zal ze nauwgezet haar eigen gevoelens onderzoeken. Als haar gevoelens niet eenduidig zijn, belt ze een goede vriendin en gaat koffie met haar drinken om haar hart uit te storten. Als het dan nog vaag blijft, gaat ze naar haar therapeut en vertelt alles aan hem. In theorie vervult de moderne therapeut dezelfde rol als de kantoorruimte huren rotterdam middeleeuwse priester en de vergelijking tussen die twee beroepen is inmiddels een oud, versleten cliché. Maar in de praktijk gaapt er een enorme kloof tussen. De therapeut heeft geen heilig boek dat goed van kwaad onderscheidt. Als de vrouw haar verhaal heeft gedaan, is het hoogst onwaarschijnlijk dat de therapeut iets zal bulderen als: ‘Slechte vrouw! Je hebt een vreselijke zonde begaan!’ Het is al net zo onaannemelijk dat hij zal zeggen: ‘Wat heerlijk! Wat fijn voor je!’ Ongeacht wat de vrouw heeft gedaan en gezegd zal de therapeut vermoedelijk op meelevende toon vragen: ‘Wat voor gevoel heb je er zélfbij?’ Het is wel zo dat de boekenplank van de therapeut doorbuigt onder het gewicht van boekdelen Freud en Jung en de vuistdikke DSM, het standaard handboek over psychische stoornissen, maar dat zijn geen heilige geschriften. De DSM diagnosticeert de kwalen des levens, niet de zin van het leven. De meeste psychologen geloven dat alleen het menselijke gevoel gemachtigd is om de ware betekenis van onze daden te bepalen. Dus
wat de therapeut ook denkt van de affaire van zijn patiënte en wat Freud, Jung en de DSM ook te zeggen hebben over overspel in het algemeen, de therapeut mag zijn denkbeelden niet aan de patiënte opdringen. Hij moet haar juist helpen alle geheime uithoeken van haar hart te verkennen. Daar en kantoorruimte huren utrecht alleen daar zal ze de antwoorden vinden. Middeleeuwse priesters hadden een rechtstreeks lijntje naar God en konden voor ons beslissen wat goed en slecht was, moderne therapeuten helpen ons alleen in contact te komen met ons eigen innerlijk.

Oeroude dualistische religies

Gerelateerde afbeelding

Waarom noemen we zo’n reis nu ‘spiritueel’? Dat is een erfenis van oeroude dualistische religies die geloofden in het bestaan van twee goden, een goede en een kwade. Volgens het dualisme schiep de goede god zuivere, eeuwige zielen die in een gelukzalige geesteswereld leefden. Maar de boze god -soms Satan genoemd -schiep een andere wereld, een materiële. Satan wist zijn schepping niet eeuwig te maken, waardoor alles in de wereld van de materie verrot en tot stof vergaat. Om leven in zijn gebrekkige schepping te blazen verleidde Satan zielen uit de pure geesteswereld, die hij in stoffelijke lichamen stopte. En dat is kantoor huren rotterdam dus de mens, een goede, spirituele ziel die is opgesloten in een slecht stoffelijk lichaam. Aangezien de gevangenis van de ziel – het lichaam – veroudert en uiteindelijk sterft, blijft Satan de ziel alsmaar verleiden met lichamelijke geneugten, met name voedsel, seks en macht. Als het lichaam vergaat en de ziel de kans krijgt om terug naar de geesteswereld te gaan, wordt hij wederom een stoffelijk lichaam in gelokt door zijn verlangen naar fysieke geneugten. Zo migreert de ziel van lichaam naar lichaam en verdoet hij zijn tijd met de jacht op voedsel, seks en macht. Het dualisme zegt dat mensen deze materiële boeien moeten verbreken en terug naar de geesteswereld moeten reizen, die ons volslagen onbekend is, maar waar we van nature thuishoren. Tijdens deze zoektocht moeten we alle materiële verleidingen en deals afWijzen. Dankzij deze dualistische erfenis noemen we elke zoektocht waarbij we de conventies en deals van de aardse wereld niet voor lief nemen en op weg gaan naar een onbekende kantoor huren utrecht bestemming een ‘spirituele’ reis, afgeleid van spiritus, wat ‘geest’ betekent. Zo’n reis is iets compleet anders dan een religie, omdat religies de wereldlijke orde willen versterken, terwijl spiritualiteit er juist aan wil ontsnappen. Vaak is het tarten van de geloofsopvattingen en conventies van dominante religies een van de belangrijkste eisen die aan spirituele reizigers gesteld worden. In het zenboeddhisme is er een gezegde dat luidt: ‘Als je de Boeddha onderweg tegenkomt, dood hem dan.’ Met andere woorden: als je tijdens je spirituele reis de vastgeroeste ideeën en wetten van het geïnstitutionaliseerde boeddhisme tegenkomt, moet je je daar ook van bevrijden.

Leven op papier

Gerelateerde afbeelding

De farao zelf stak natuurlijk nauwelijks een hand uit. Hij inde zelf geen belastingen, tekende geen bouwplannen en nam al helemaal geen schep ter hand. Maar de Egyptenaren geloofden dat alleen gebeden aan de levende god-farao en zijn hemelse beschermheer Sobek de Nijlvallei konden redden van verwoestende overstromingen en droogte. Ze hadden gelijk. De farao en Sobek waren imaginaire entiteiten die niets deden wat het waterpeil in de Nijl kon laten kantoor huren amsterdam stijgen of dalen, maar toen miljoenen mensen vanuit hun geloof in de farao en Sobek samen dammen gingen bouwen en kanalen gingen graven, werden overstromingen en droogte zeldzaam. Vergeleken met de Soemerische goden, laat staan de geesten uit de steentijd, waren de goden van het oude Egypte daadwerkelijk uiterst machtige entiteiten die steden stichtten, legers op de been brachten en het leven van miljoenen mensen, koeien en krokodillen beheersten. Het klinkt misschien vreemd om imaginaire entiteiten op te voeren
die dingen bouwen of beheersen. Maar tegenwoordig zeggen we net zo goed dat de Verenigde Staten de eerste kernbom produceerden, dat China de Drieklovendam heeft gebouwd of dat Google een autonome auto ontwikkelt. Waarom zouden we dan niet zeggen dat de farao een stuwdam heeft kantoor huren eindhoven gebouwd en Sobek een kanaal heeft gegraven?
Het schrift faciliteerde dus de opkomst van machtige fictieve entiteiten die miljoenen mensen aan het werk konden zetten en de fysieke realiteit van rivieren, moerassen en krokodillen konden veranderen. Tegelijk maakte het schrift het makkelijker voor mensen om in het bestaan van zulke fictieve entiteiten te geloven, omdat het mensen leerde de realiteit te ervaren via abstracte symbolen.

Sovjet-Unie en Oost-Europa

Gerelateerde afbeelding

Maar de kameraden hadden geen zich om zich stil te houden. Het communistische Roemenië stortte ineen toen 80.000 mensen op het centrale plein van Boekarest beseften dat ze veel sterker waren dan die oude man met die bontmuts daar op het balkon. Maar wat pas echt verbluffend is, is niet het moment waarop het systeem instortte, maar het feit dat het tientallen jaren heeft kunnen bestaan. Waarom zijn kantoor huren rotterdam revoluties zo zeldzaam? Waarom blijft de massa soms eeuwenlang klappen en juichen en doen de mensen alles wat de man op het balkon beveelt, terwijl ze dat balkon in theorie elk moment kunnen bestormen om de man aan stukken te scheuren? Ceau§escu en zijn kornuiten hebben vier decennia lang twintig miljoen Roemenen overheerst omdat ze drie cruciale dingen heel goed op orde hadden. Ten eerste zetten ze loyale communistische apparatsjiks aan het hoofd van alle samenwerkingsnetwerken, zoals het leger, de vakbonden en zelfs sportbonden. Ten tweede zorgden ze dat er geen rivaliserende politieke, economische of sociale organisaties konden worden opgezet die eventueel broeinesten van anticommunistische samenwerking konden worden. Ten derde hadden ze de steun van communistische zusterpartijen in de Sovjet-Unie en Oost-Europa. Ondanks incidentele spanningen hielpen deze partijen elkaar in tijden van nood, of zorgden in elk geval dat buitenstaanders hun neus niet in de zaken van het socialistische paradijs staken. Onder die voorwaarden konden de twintig miljoen Roemenen geen effectieve oppositie organiseren, hoeveel ellende en ontberingen de heersende elite ze ook bezorgde. Ceau§escu viel pas van zijn troon toen niet meer aan deze drie voorwaarden werd voldaan. Eind jaren tachtig trok de Sovjet-Unie haar bescherming in en begonnen de communistische regimes om kantoor huren utrecht te vallen als dominostenen. In december i989 kon Ceau§escu niet meer op hulp van buitenaf rekenen. Integendeel zelfs, want door de revoluties in de buurlanden vatte de plaatselijke oppositie juist moed.

De evolutietheorie

Gerelateerde afbeelding

Waarom wordt er zo tekeergegaan tegen de evolutietheorie, terwijl niemand moeilijk doet over de relativiteitstheorie of de kwantummechanica? Waarom eisen politici niet dat kinderen worden blootgesteld aan alternatieve theorieën over materie, energie, ruimte en tijd? De ideeën van Darwin komen op het eerste gezicht immers veel minder bedreigend over dan de monsterlijke ontdekkingen van Einstein en Werner Heisenberg. De evolutietheorie berust op het principe van de overleving van de sterksten en dat is toch een helder, simpel idee, op het slaapverwekkende af. En dat terwijl de relativiteitstheorie en de kwantummechanica ons conference room rotterdam leren dat je tijd en ruimte kunt buigen, dat er iets vanuit het niets kan verschijnen en dat een kat tegelijk levend en dood kan zijn. Dit neemt ons gezond verstand op schokkende wijze op de hak, maar niemand probeert onschuldige schoolkinderen tegen deze schandalige ideeën te beschermen. Waarom niet? Niemand windt zich op over de relativiteitstheorie omdat die niet indruist tegen onze dierbare geloofsartikelen. Het kan de meeste mensen geen bal schelen of ruimte en tijd absoluut of relatief zijn. Als jij denkt dat het mogelijk is om ruimte en tijd te buigen, ga dan maar lekker je gang. Buig maar raak. Ik zit er niet mee. Maar Darwin heeft ons van onze ziel beroofd. Als je de evolutietheorie echt conference room utrecht begrijpt, dan begrijp je ook dat de ziel niet bestaat. Dat is een angstaanjagende gedachte, niet alleen voor vrome christenen en moslims, maar ook voor veel seculiere mensen die geen specifiek religieus dogma aanhangen, maar toch graag willen geloven dat ieder mens een eeuwige, individuele essentie bezit die zijn hele leven lang onveranderlijk is en zelfs na de dood kan blijven voortbestaan. De letterlijke betekenis van het woord ‘individueel’ is ‘ondeelbaar’ (in is ‘on’ in het Latijn, dividere is ‘delen, splitsen’). Dat ik een individu ben, dus een ondeelbaar iemand, impliceert dat mijn ware zelf een holistisch iets is, en geen bouwsel dat bestaat uit losse onderdelen. Deze ondeelbare essentie blijft volgens sommigen van moment tot moment bestaan zonder iets te verliezen of iets in zich op te nemen. Mijn lichaam en hersenen zijn constant onderhevig aan veranderingen: neuronen vuren, hormonen worden afgescheiden en spieren trekken zich samen. Mijn persoonlijkheid, mijn wensen en mijn betrekkingen met anderen staan nooit stil en kunnen in de loop der jaren en decennia compleet veranderen. Maar onder dat alles blijf ik van mijn geboorte tot aan mijn dood dezelfde persoon, en na de dood hopelijk ook nog.

Flora en fauna

Gerelateerde afbeelding

Maar het antropoceen is geen nieuwerwets fenomeen van de laatste paar eeuwen. Tienduizenden jaren geleden al, toen onze voorouders uit de steentijd zich van Oost-Afrika naar alle hoeken van de aardbol verspreidden, veranderden ze de flora en fauna van elk continent en eiland waar ze zich vestigden. Ze roeiden alle andere mensensoorten op de wereld uit, 90 procent van de grote dieren in Australië, 75 procent van de grote zoogdieren van Amerika, zo’n 50 procent van alle grote co-working space rotterdam landzoogdieren op de planeet, en dat allemaal voordat ze hun eerste tarweveld inzaaiden, hun eerste metalen werktuig fabriceerden, hun eerste teksten schreven en hun eerste munten sloegen.6 Grote dieren waren de voornaamste slachtoffers omdat ze in relatief kleine aantallen voorkwamen en zich traag voortplantten. Vergelijk bijvoorbeeld mammoeten (die uitstierven) met konijnen (die nog steeds bestaan). Een kudde mammoeten telde niet meer dan twintig à dertig individuen en breidde zich met misschien twee jonkies per jaar uit. Als
de plaatselijke mensenstam slechts drie mammoeten per jaar doodde, lag het sterftecijfer daarmee dus al hoger dan het geboortecijfer, waarmee de mammoeten binnen een paar generaties verdwenen waren. Konijnen fokken daarentegen als konijnen. Zelfs als mensen honderden konijnen per jaar verschalkten was dat niet genoeg om ze uit te roeien. Niet dat onze voorouders van plan waren de mammoeten te co-working space utrecht laten uitsterven, ze waren zich gewoon niet bewust van de gevolgen van wat ze deden. Het uitsterven van mammoeten en andere grote dieren is volgens de evolutionaire tijdrekening wel snel gegaan, maar in menselijke termen ging het heel langzaam en geleidelijk. Mensen leefden niet langer dan zeventig of tachtig jaar, terwijl het proces van uitsterven eeuwen in beslag nam. De vroege sapiens zagen waarschijnlijk geen enkel verband tussen de jaarlijkse mammoetjacht – waarbij niet meer dan twee of drie mammoeten werden gedood – en het verdwijnen van deze wollige reu
.
zen. Hoogstens zal een nostalgisch oudje een keer tegen wat sceptische jongeren hebben gezegd dat er in zijn jeugd veel meer mammoeten waren. En ook meer mastodonten en reuzenherten. En natuurlijk waren de stamhoofden toen ook nog te vertrouwen en hadden kinderen nog respect voor ouderen.

Cyborgtechnieken

Gerelateerde afbeelding

Cyborgtechnieken zullen ons nog een stap verder voeren door het organische lichaam te combineren met anorganische toevoegingen als bionische handen, kunstogen of miljoenen nanorobots die door onze bloedbaan zullen gaan om problemen te diagnosticeren en beschadigingen te herstellen. Zo’n cyborg zou vermogens krijgen die het organische lichaam ver te boven gaan. Zo moeten alle delen van een organisch lichaam rechtstreeks met elkaar in contact staan om te kunnen functioneren. Als de hersenen van een olifant in India zijn, zijn ogen en oren in China en zijn poten in Australië, dan is deze olifant hoogstwaarschijnlijk dood, en zelfs als hij op de een of andere mysterieuze wijze nog leeft, kan hij niet zien, horen oflopen. Een cyborg zou daarentegen op talloos veel plekken tegelijk kunnen bestaan. Een cyborgdokter kan spoedoperaties uitvoeren in Tokio, Chicago en een ruimtestation op Mars zonder ooit zijn werkkamer in Stockholm te verlaten. Daarvoor heeft hij alleen maar een snelle internetverbinding nodig en verschillende paren bionische ogen en handen. Maar nu kantoor huren amsterdam we toch bezig zijn, waarom ‘paren’? Waarom niet viertallen? En zelfs die zijn in wezen overbodig. Waarom zou een cyborgdokter een hand nodig hebben om een scalpel te hanteren als hij zijn hersenen ook rechtstreeks met het instrument kan verbinden? Dit klinkt misschien als sciencefiction, maar het is al werkelijkheid. Onlangs heeft een stel apen geleerd om bionische handen en voeten die niet aan hun lichaam vastzaten te besturen via elektroden die in hun hersenen waren aangebracht. Verlamde patiënten kunnen bionische ledematen bewegen of computers bedienen met hun gedachten. Als je wilt, kun je elektronische apparaten in je huis al op afstand bedienen met een speciale ‘gedachteleeshelm’. Voor zo’n helm zijn geen hersenimplantaten nodig, want hij werkt door de elektrische signalen die over je hoofdhuid gaan uit te lezen. Als je het licht in de keuken aan wilt knippen, zet je gewoon de helm op, denkt een of ander voorgeprogrammeerd mentaal ding (je stelt je bijvoorbeeld voor dat je je kantoor huren eindhoven rechterhand beweegt) en het licht gaat aan. Dit soort helmen is op internet te koop voor een luttele 400 dollar.44 Begin 2015 kregen een paar honderd employés van innovatiecentrum Epicenter in Stockholm microchips in hun hand geïmplanteerd. De chips zijn pakweg zo groot als een rijstkorrel en bevatten persoonlijke security-informatie waarmee medewerkers met een simpele handzwaai deuren kunnen openen en kopieerapparaten kunnen bedienen. Binnenkort hopen ze er ook mee te kunnen betalen. Een van de mensen achter het initiatief, Hannes Sjöblad, zei: ‘We staan sowieso al de hele dag in contact met technologie. Nu is dat nog een beetje een gedoe: we hebben pincodes en wachtwoorden nodig. Zou het niet veel makkelijker zijn ze gewoon aan te raken met je hand?