Flash Crash

Gerelateerde afbeelding

De experts breken zich nog steeds het hoofd over deze zogenaamde Flash Crash. Ze weten dat het aan de algoritmen lag, maar ze weten nog steeds niet precies wat er misging. Sommige handelaren in de vs hebben al rechtszaken aangespannen tegen de handel door algoritmen omdat die oneerlijke concurrentie oplevert voor mensen die er gewoon niet snel genoeg op kunnen reageren. Het gehakketak over de vraag of dit echt tegen rechten indruist kan heel veel juristen nog heel wat werk en heel zakelijke energie vergelijken  wat inkomsten opleveren. 5 En die juristen hoeven niet per se mensen te zijn. Films en tv-series wekken de indruk dat juristen de hele dag in de rechtszaal zitten om ‘Objection!’ te roepen en gepassioneerde pleidooien af te steken. Maar gewone advocaten spenderen hun tijd vooral aan het doornemen van eindeloze dossiers en het zoeken naar precedenten, mazen in de wet en kleine beetjes mogelijk relevant bewijs. Sommigen proberen er naarstig achter te komen wat er is gebeurd op de avond dat meneer x is vermoord, of ze stellen een ellenlang zakelijk contract op dat hun cliënt moet beschermen tegen alle mogelijke eventualiteiten. Wat zal er van al die juristen worden zodra geavanceerde zoekalgoritmen in één dag meer precedenten kunnen opsporen dan een mens in een heel leven en zodra hersenscanners met één druk op de kop leugens en bedrog kunnen ontmaskeren? Zelfs uiterst ervaren advocaten en rechercheurs kunnen niet zomaar zien of iemand liegt door puur en alleen te kijken naar zijn gezichtsuitdrukking of stembuiging. Bij liegen zijn evenwel andere hersengebieden betrokken dan bij het spreken van de waarheid. We zijn er nog niet, maar het is denkbaar dat we over niet al te lange tijd fMRI-scanners kunnen inzetten als vrijwel onfeilbare leugendetectoren. Wat moeten die miljoenen advocaten, rechters, politieagenten en zakelijke energie rechercheurs dan? Misschien moeten ze weer gaan studeren om een nieuw beroep te leren.6 Maar zodra ze de collegezaal betreden, zouden ze best eens kunnen ontdekken dat de algoritmen hun voor zijn geweest. Bedrijven als Mindojo ontwikkelen interactieve algoritmen die me niet alleen wiskunde, natuurkunde en geschiedenis kunnen leren, maar die tegelijk mij bestuderen om erachter te komen wie ik precies ben. Digitale leraren zullen al mijn antwoorden nauwkeurig registreren en ook bijhouden hoe lang ik erover doe om te antwoorden. Gaandeweg zullen ze mijn unieke zwakke plekken leren kennen, evenals mijn sterke kanten, en zullen ze te weten komen wat ik interessant vind en waarbij ik in slaap val.

Spirituele ervaring

Gerelateerde afbeelding

Vervolgens bevestigden ze de helm op haar hoofd. Ze meldt dat ze niets ongewoons voelde, alleen een lichte tinteling en een vreemde, metalige smaak in haar mond. Toch begon ze de virtuele terroristen een voor een neer te knallen, koel en methodisch, alsof ze Rambo of Clint Eastwood was. ‘Ze komen met zijn twintigen op me af met geheven geweren, maar ik leg kalmpjes aan, neem even de tijd om diep adem te halen en leg de winkel huren amsterdam dichtstbijzijnde om. Daarna bepaal ik heel rustig mijn volgende doelwit. Binnen de kortste keren, voor mijn gevoel althans, hoor ik een stem roepen: “Oké, dat was het.” De lichten in de simulatieruimte gaan aan [“.] In de plotselinge stilte tussen de lichamen om me heen verwachtte ik eigenlijk nog meer aanvallers en ik ben lichtelijk teleurgesteld als het team mijn elektroden los begint te trekken. Ik kijk op en vraag me af of iemand de klokken vooruit heeft gezet, want ongemerkt zijn er twintig minuten verstreken. “Hoeveel heb ik er geraakt?” vraag ik de assistente. Ze kijkt me met een ironisch lachje aan. “Allemaal,” zegt ze.’ Het experiment veranderde Sally’s leven. In de dagen daarna besefte ze dat ze een ‘bijna spirituele ervaring’ had ondergaan. ‘Het belangrijkste van deze ervaring was niet dat ik me slimmer voelde of sneller leerde. Het meest verbluffende was dat alles in mijn hoofd voor het eerst in mijn leven helemaal stil werd [ … ] Het was een openbaring om ineens te kunnen denken zonder aan mezelf te twijfelen. Er heerste ineens zo’n ongelooflijke rust in mijn hoofd [ … ] Ik hoop maar dat het me niet aangerekend wordt dat ik in de weken erna het allerliefste terug was gegaan om die elektroden weer vast te maken. Ik zat ineens ook vol vragen. Wie was ik, los van die boze, verbitterden gnomen die mijn winkel huren eindhoven geest bevolken en me constant laten falen omdat ik te bang ben om iets te proberen? En waar kwamen die stemmen vandaan?’7 Sommige van die stemmetjes praten allerlei maatschappelijke vooroordelen na, sommige zijn een echo van onze persoonlijke geschiedenis en sommige verwoorden onze genetische erfenis. Alles bij elkaar creëren ze, aldus Sally, een onzichtbaar verhaal dat onze bewuste beslissingen bijstuurt op manieren die we zelf maar zelden doorzien. Wat zou er gebeuren als we onze innerlijke monologen konden herschrijven of ze bij gelegenheid zelfs helemaal het zwijgen konden opleggen?

Sympathieën en antipathieën

Gerelateerde afbeelding

Een liberaal kan nu tegenwerpen dat hij door het verkennen van zijn eigen innerlijke wereld compassie en begrip voor anderen kan ontwikkelen. Maar zo’n redenering zou weinig indruk gemaakt hebben op Lenin of Mao. Zij zouden zeggen dat individueel zelfonderzoek een kleinburgerlijke luxe is en dat ik hoogstwaarschijnlijk in een of andere kapitalistische val trap als ik contact probeer te maken met mijn innerlijk. Mijn huidige politieke opvattingen, mijn sympathieën en antipathieën, en mijn hobby’s en ambities zijn geen weerspiegeling van mijn authentieke zelf, maar eerder een afspiegeling van mijn opvoeding en mijn sociale omgeving. Ze hangen af van mijn klasse en worden gevormd door mijn buurt en mijn school. Rijk en kantoorruimte huren amsterdam arm worden van geboorte af aan gehersenspoeld. De rijken leren de armen te negeren en de armen leren hun eigen belangen te negeren. Daartegen helpt geen enkele vorm van zelfreflectie of psychotherapie, want de psychotherapeuten zijn ook in dienst van het kapitalistische systeem. Inderdaad zal zelfreflectie me waarschijnlijk niet veel waars over mezelf leren, want daarbij wordt te veel de nadruk gelegd op persoonlijke beslissingen en niet genoeg op sociale omstandigheden. Als ik rijk ben, concludeer ik dat dat komt doordat ik slimme keuzes heb gemaakt. Als ik ernstig armoede lijd, zal ik wel iets fout gedaan hebben. Als ik depressief ben, wijt een liberale therapeut dat waarschijnlijk aan mijn ouders en moedigt hij me aan nieuwe levensdoelen te zoeken. Als ik opper dat ik misschien depressief ben omdat ik word uitgebuit door kapitalisten en ik in het heersende sociale systeem geen kans heb om mijn doelen te verwezenlijken, zou de therapeut best eens kunnen zeggen dat ik mijn eigen innerlijke problemen op ‘het sociale systeem’ projecteer en onverwerkte problemen met kantoorruimte huren eindhoven mijn moeder op ‘de kapitalisten’ gooi. Volgens het socialisme zou ik niet jarenlang over mijn moeder, mijn emoties en mijn complexen moeten praten, maar me moeten afvragen wie de productiemiddelen in mijn land in handen heeft. Wat zijn de voornaamste export- en importartikelen? Wat voor banden hebben de heersende politici met het internationale bankwezen? Ik moet eerst het sociaal-economische systeem waarin ik leef begrijpen en kijken naar de ervaringen van alle andere mensen, dan pas kan ik echt begrijpen wat ik voel, en we kunnen het systeem alleen veranderen door gemeenschappelijke actie. Maar wie kan er rekening houden met de ervaringen van alle mensen op de wereld en die op een eerlijke manier tegen elkaar afwegen?

De DSM

Gerelateerde afbeelding

Als een moderne vrouw wil weten wat haar buitenechtelijke slippertje te betekenen heeft, zal ze dus veel minder geneigd zijn om blind het oordeel van een priester of een antiek boek te accepteren. In plaats daarvan zal ze nauwgezet haar eigen gevoelens onderzoeken. Als haar gevoelens niet eenduidig zijn, belt ze een goede vriendin en gaat koffie met haar drinken om haar hart uit te storten. Als het dan nog vaag blijft, gaat ze naar haar therapeut en vertelt alles aan hem. In theorie vervult de moderne therapeut dezelfde rol als de kantoorruimte huren rotterdam middeleeuwse priester en de vergelijking tussen die twee beroepen is inmiddels een oud, versleten cliché. Maar in de praktijk gaapt er een enorme kloof tussen. De therapeut heeft geen heilig boek dat goed van kwaad onderscheidt. Als de vrouw haar verhaal heeft gedaan, is het hoogst onwaarschijnlijk dat de therapeut iets zal bulderen als: ‘Slechte vrouw! Je hebt een vreselijke zonde begaan!’ Het is al net zo onaannemelijk dat hij zal zeggen: ‘Wat heerlijk! Wat fijn voor je!’ Ongeacht wat de vrouw heeft gedaan en gezegd zal de therapeut vermoedelijk op meelevende toon vragen: ‘Wat voor gevoel heb je er zélfbij?’ Het is wel zo dat de boekenplank van de therapeut doorbuigt onder het gewicht van boekdelen Freud en Jung en de vuistdikke DSM, het standaard handboek over psychische stoornissen, maar dat zijn geen heilige geschriften. De DSM diagnosticeert de kwalen des levens, niet de zin van het leven. De meeste psychologen geloven dat alleen het menselijke gevoel gemachtigd is om de ware betekenis van onze daden te bepalen. Dus
wat de therapeut ook denkt van de affaire van zijn patiënte en wat Freud, Jung en de DSM ook te zeggen hebben over overspel in het algemeen, de therapeut mag zijn denkbeelden niet aan de patiënte opdringen. Hij moet haar juist helpen alle geheime uithoeken van haar hart te verkennen. Daar en kantoorruimte huren utrecht alleen daar zal ze de antwoorden vinden. Middeleeuwse priesters hadden een rechtstreeks lijntje naar God en konden voor ons beslissen wat goed en slecht was, moderne therapeuten helpen ons alleen in contact te komen met ons eigen innerlijk.